Społeczeństwo i etyka
Czy zgłosić kolegę z pracy? Kiedy chroni cię ustawa o sygnalistach, a kiedy nie
Widzę, że współpracownik łamie prawo albo zasady w firmie. Zgłosić to przez kanał dla sygnalistów, do PIP, szefowi, czy lepiej siedzieć cicho?
Od września 2024 r. firmy, w których pracuje co najmniej 50 osób, muszą mieć kanał zgłoszeń wewnętrznych, a sygnalistę chroni zakaz działań odwetowych. Ustawa obejmuje jednak konkretne dziedziny, takie jak korupcja, finanse czy ochrona konsumentów, a nie każdy konflikt w zespole. Zanim cokolwiek napiszesz, ustal, pod jakie przepisy podpada sprawa i jakie masz dowody.
Krótka odpowiedź
Zgłoś, jeśli sprawa oznacza realną szkodę dla ludzi lub klientów (bezpieczeństwo, korupcja, oszustwo, nękanie) i masz zapiski z datami. Gdy naruszenie mieści się w ustawie o sygnalistach, wybierz kanał wewnętrzny albo RPO, bo wtedy działa zakaz odwetu. Przy mobbingu i łamaniu praw pracowniczych oprzyj się na Kodeksie pracy i skardze do PIP. Wstrzymaj się, gdy chodzi o drobiazg, a jedynym dowodem jest twoje słowo. Fakty spisz od razu i trzymaj je poza służbowym laptopem.
Bilans szablonu
Raczej tak
Argumenty za mają przewagę, ale nie miażdżącą.
Możesz zatrzymać szkodę, która wciąż trwa, np. zagrożenie BHP albo oszukiwanie klientów
Odwet rzadko wygląda jak zwolnienie, częściej jak pominięcie przy premii, gorszy grafik i chłód szefa
Jak działa werdykt
Każdy element liczy się z wagą, którą mu nadasz. Podpunkty mogą wzmocnić lub osłabić swój element nadrzędny o maksymalnie 50% — Twoja własna ocena zawsze pozostaje najważniejsza.
Dotknij dowolnego argumentu poniżej, aby go wyłączyć, i obserwuj, jak porusza się bilans — podargumenty zmieniają wagę swojego elementu nadrzędnego.
Za
Przeciw
Dopasuj argumenty i wagi do swojej sytuacji — werdykt przelicza się na żywo.
Sprawdź, zanim zdecydujesz
- Spisz daty, godziny, świadków i treść wiadomości, a kopie trzymaj poza służbowym komputerem i pocztą
- Sprawdź w regulaminie lub intranecie, czy firma ma procedurę zgłoszeń wewnętrznych i co dokładnie obejmuje
- Ustal, czy sprawa mieści się w katalogu ustawy o ochronie sygnalistów, czy raczej dotyczy prawa pracy
- Przy naruszeniach BHP, wynagrodzeń lub czasu pracy przygotuj skargę do okręgowego inspektoratu pracy
- Jeśli zgłoszenie wewnętrzne nic nie da albo boisz się odwetu, złóż zgłoszenie zewnętrzne do RPO
- Zachowaj potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia i notuj każdą zmianę w tym, jak cię traktują
- Przed poważnym krokiem skonsultuj się z prawnikiem od prawa pracy albo w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej
Najczęściej zadawane pytania
- Czy ustawa o sygnalistach obejmuje mobbing albo łamanie prawa pracy?
- Co do zasady nie. Ustawa z 14 czerwca 2024 r. wymienia zamknięty katalog dziedzin, m.in. korupcję, zamówienia publiczne, usługi finansowe, przeciwdziałanie praniu pieniędzy, bezpieczeństwo produktów, ochronę środowiska, konsumentów i danych osobowych. Prawa pracy w nim nie ma. Firma może rozszerzyć wewnętrzną procedurę o naruszenia własnych regulaminów i zasad etyki, ale takich spraw nie zgłosisz już zewnętrznie do RPO w trybie ustawy. Mobbing ma osobne, nowe przepisy w Kodeksie pracy.
- Czy mogę złożyć skargę do PIP anonimowo?
- Skarga powinna zawierać twoje dane, a pisma bez nadawcy zwykle zostają bez rozpoznania. Inspektor nie ujawni jednak pracodawcy, kto złożył skargę, chyba że zgodzisz się na to na piśmie. Złożysz ją osobiście w okręgowym inspektoracie pracy, pocztą, mailem z podpisem kwalifikowanym, zaufanym lub osobistym albo przez e-Doręczenia. PIP zajmuje się naruszeniami, które dotyczą bezpośrednio ciebie, np. BHP, czasem pracy, wynagrodzeniem czy umową zlecenia zamiast etatu, i rozpatruje skargę najpóźniej w miesiąc.
- Co mi grozi, jeśli zgłoszenie okaże się nietrafione?
- Ochrona przysługuje, jeśli w chwili zgłoszenia masz uzasadnione podstawy, by sądzić, że informacja jest prawdziwa i dotyczy naruszenia prawa. Pomyłka w dobrej wierze nie odbiera ci ochrony. Inaczej jest ze świadomie fałszywym zgłoszeniem, za które grozi grzywna, ograniczenie wolności albo do 2 lat pozbawienia wolności, a RPO zawiadamia wtedy prokuraturę. Dlatego opisuj fakty, których jesteś świadkiem, a nie domysły.
- Jakie odszkodowanie przysługuje sygnaliście za odwet?
- Jeśli po zgłoszeniu objętym ustawą spotka cię zwolnienie, degradacja, obcięta premia czy odsunięcie od projektów, możesz żądać odszkodowania nie niższego niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej z poprzedniego roku albo zadośćuczynienia. Ciężar dowodu jest odwrócony, więc to pracodawca musi wykazać, że jego decyzja nie miała związku ze zgłoszeniem. Tej ochrony nie można wyłączyć umową ani regulaminem.
- Co zmieniają nowe przepisy o mobbingu?
- Od 5 listopada 2026 r. mobbingiem jest uporczywe nękanie, czyli zachowania powtarzalne, nawracające lub stałe, ze strony przełożonego, współpracownika, podwładnego albo grupy. Nie trzeba już udowadniać celu ani konkretnego skutku. Poszkodowany może żądać od pracodawcy zadośćuczynienia w wysokości co najmniej sześciokrotności płacy minimalnej, w 2026 r. to 28 836 zł. Firmy muszą też spisać zasady przeciwdziałania mobbingowi i reagować na zgłoszenia.
Widzę, że współpracownik łamie prawo albo zasady w firmie. Zgłosić to przez kanał dla sygnalistów, do PIP, szefowi, czy lepiej siedzieć cicho?
Dostosuj do siebie